دانشگاه اصفهانپژوهش های تاریخی2008-625311120190321The Study of the Relationship between Fereydun and the Water Deity in Elam Civilizationارتباط میان فریدون با ایزد آب در تمدن ایلام1172288610.22108/jhr.2018.108652.1302FAخدیجهنقی پورفردانشجوی دکتری گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، اصفهان، ایرانناصرجدیدیاستادیار گروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه آزاد اسلامی واحد نجفآباد، اصفهان، ایرانJournal Article20180101Fereydūn, like many Iranian myths, could be followed up in Vedic texts. But, after searching these texts, there are differences between the roles of Fereydun in the Vedic and Middle Iranian texts. As Iran has older history than the Aryan establishment on this plateau, it is therefore possible to follow the roots of this mythology as existing in the middle texts, in pre-Aryan civilizations in Iran, like Elamite civilization. The cultural and civilization elements of the ancient Elam can be closely linked to the Middle Eastern civilization. Therefore, Elam had abundant Mesopotamian deities who, of course, were accepted by their special function in Elam. Ea/Enki was one of them. But with regard to Untash-Napirisha, it seems that in Elam, his roles are fully attributed to Napirisha. But anyway, Napirisha is the Elamite form of Ea. In order to better understand the Elamite water deity role, it is necessary to refer to the myth of the Mesopotamian Ea. By examining the myths of Ea, there are points that seem to suggest that Fereydūn could be known as the Aryan form of this Mesopotamian and Elamite myth. This article uses a library method based on existing documents and seeks to find out the relationship between the myth of Fereydūn and the water deity in Elamite civilization, due to its Mesopotamian background.مانند بسیاری از اساطیر ایرانی، فریدون نیز این قابلیت را دارد که در متون ودایی پیگیری شود؛ اما پس از جستوجو در این متون، تفاوتهایی میان نقشهای فریدون در متون ودایی و میانه ایرانی دیده میشود. تاریخ ایران بسیار کهنتر از استقرار آریاییها در این فلات است؛ پس این امکان وجود دارد که ریشههایی از این اساطیر را بهصورت موجود در متون میانه، در تمدنهای پیش از آریایی ایران نیز پیگیری کرد که تمدن ایلامی یکی از این تمدنهاست. عناصر فرهنگی و تمدنی ایلام باستان را همواره میتوان در ارتباط تنگاتنگ با تمدن میانرودان دانست؛ ازاینرو در تمدن ایلام، ایزدان میانرودانی فراوانی وجود داشتهاند که البته با کارکرد خاص خود، در ایلام پذیرفته میشدند. ائا/انکی (ایزد آب میانرودانی) از آن جمله است؛ البته باتوجه به استلاونتشنپیرشَ چنین به نظر میآید که در ایلام نقشهای او بهطور کامل به ایزد نپیرشَ نسبت داده شده است؛ اما به هر حال با آنکه نپیرشَ صورتی ایلامی از ائاست، برای شناخت بهتر نقشهای ایزد آب ایلامی ناچار باید به اسطورﮤ ائای میانرودانی مراجعه کرد. با بررسی در اسطورﮤ ائا نکاتی دیده میشود که بهنظر میآید ممکن است فریدون را صورت آریایی این اسطوره میانرودانی و سپس ایلامی دانست. این مقاله برآن است به روش کتابخانهای و برپاﻳﮥ اسناد موجود، چگونگی ارتباط میان اسطورﮤ فریدون و ایزد آب را در تمدن ایلام، باتوجه به ﭘﻴﺸﻴﻨﮥ میانرودانی آن، بررسی کند.https://jhr.ui.ac.ir/article_22886_2b87f37b99de4eb774316a4eda098c33.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های تاریخی2008-625311120190321The Basics of General Food Crisis by the UK in Iran and its Management in the Western Part of Country (1917 - 1918 AD / 1296 – 1297 AH)زمینههای بحران ارزاق عمومی (غله) توسط بریتانیا در ایران و مدیریت بر آن در ﻧﻴﻤﮥ غربی کشور سالهای 1296و1297ش/1917و1918م19342317610.22108/jhr.2018.112286.1488FAمیثمصاحبگروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانعلی اکبرکجبافگروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانمرتضیدهقان نژادگروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، دانشگاه اصفهان، اصفهان، ایرانJournal Article20180810Iranians have frequently faced with famine and crisis of food throughout the history. Over the years, several factors have influenced the crisis of food which, in a general attitude, can be divided into natural and human factors (internal and external). From the beginning of Qajar period, such a crisis with quasi-colonial conditions and a special political economy imposed on Iran by Russia and especially Britain led to severe shortage of grocery, inflation and famine. The continuation of such conditions at the end of Nasir-ed-Din Shah reign led to the crisis of grocery and general famine and caused the deaths of thousands of people. The British political economy imposed on Iran through some treaties prior to World War I intensified economic deterioration and crisis of public grocery (cereal) in the late World War which has been referred with cereal and bread titles in more documents. During this period, Britain had the most military presence in Iran and played a direct and indirect role in the crisis. Using analytical-descriptive method with emphasis on documents, this essay indicates that contracts such as Mirjavar, oil, 1907 and 1915 provided the setting of establishment of general food crisis by Britain. Through various forces such as the Consul of Britain, the Royal Bank, Poodratchiha and interacting with the ruling landlords and merchants, Britain implemented an obligatory introduction of politics to prepare food for its armies. So, Britain played a significant role in managing the crisis of food to their benefit.ایرانیان در طول تاریخ، به طور متناوب با قحطی و بحران ارزاق روبهرو بودهاند. در طول سالیان متمادی، عوامل متعددی بر بحران ارزاق تأثیر گذاشته است که در نگرشی کلی میتوان این عوامل را به دو دسته عوامل طبیعی و عوامل انسانی تقسیم کرد که عامل انسانی در دو دسته داخلی و خارجی جای میگیرد. وضعیت شبهاستعماری و سیاست اقتصادی خاصی که روسیه و بهویژه بریتانیا از ابتدای دوره قاجاریه بر ایران تحمیل کردند، کمبود ارزاق و گرانی و قحطی را تشدید کرد. تداوم چنین وضعی به بحران ارزاق و قحطی عمومی در اواخر سلطنت ناصرالدینشاه منجر شد و هزاران نفر جان خود را از دست دادند. سیاستهای اقتصادیِ انگلستان که پیش از جنگ جهانی اول با بستن قراردادهایی در ایران به اجرا درآمده بود، در اواخر جنگ جهانی اول بر وخامتِ اقتصادی و بحران ارزاق عمومی افزود. در اسناد، ارزاق عمومی بیشتر با عناوین غله و نان آمده است. در این ایام، بریتانیا بیشترین حضور نظامی را در ایران داشت و در بحران، نقش مستقیم و غیرمستقیم ایفا کرد. در این جستار با روشی تحلیلیتوصیفی و با تأکید بر اسناد، تلاش شده است به این پرسشها پاسخ داده شود که زمینههای بروز بحران ارزاق توسط بریتانیا چه بود و این بحران را چه نیروهایی مدیریت میکردند. فرض ما بر این مبنا استوار است که قراردادهایی همچون میرجوار، نفت، 1907 و 1915 زﻣﻴﻨﮥ بحران ارزاق توسط بریتانیا را در ایران فراهم کرد. بر این اساس انگلیسیها با کمک نیروهای مختلفی همچون کنسول بریتانیا، بانک شاهنشاهی، پودراتچیها و تعامل با برخی از ملاکانِ حاکم و تجار موجب پیادهشدن مقدمۀ واجب سیاستشان، یعنی تهیۀ ارزاق برای نیروهای نظامی خود شدند. به این ترتیب باید گفت بریتانیا برای تأمین منافع خود، در مدیریت بحران ارزاق نقش مهمی داشت.https://jhr.ui.ac.ir/article_23176_a8a966be20dd8df9699fce73950a2960.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های تاریخی2008-625311120190321Determination of the Scope of Yathrib/al-Medina in the period of the Prophet; A Critical Approach to Oriental Studiesتعیین محدوده یثرب/مدینه در دوره پیامبر؛ رویکردی انتقادی به مطالعههای خاورشناسی35492349510.22108/jhr.2018.110763.1414FAمهراناسماعیلیاستادیار گروه تاریخ و تمدن ملل اسلامی، دانشکدۀ الهیات و ادیان، دانشگاه شهید بهشتی، تهران، ایرانJournal Article20180506Yathrib was one of the main settlements in the Hijaz region in early Islam, and it was of great importance because the Prophet migrated from Mecca to Yathrib and founded his state there and many Quranic verses has received in its environment. The question is to what extent were orientalists able to approach the historical geographical reality of the Yathrib and how we could evaluate their views on the border of Yathrib? To answer this question, the orientalist views are presented first, then the results of the other studies are compared with them, in order to identify the errors found in the Oriental studies. On the other hand, due to the siege of Yathrib in the center of lava field area, the GIS will be used to measure the area of the settlement. The results show that, despite numerous studies on Yathrib, orientalists have not reached agreement on its scope. The orientalists did not follow the model of the city state suggested by Wellhausen. The model of the town settlement, presented by Frants Buhl at the beginning of the 20st century and Harry Munt in the end, was not justified enough. Watt remained in doubt between the oasis and the town, and Lacker spoke of the pattern of cluster towns. Ultimately, Marco Schöller did not provide the Yathrib settlement model, but he was the first to measure the Yatrabi area:"a few square miles", but it was not helpful. On the other hand, the reconstructed maps also shows pattern of town considering its area as a limited region reduced to 25 hectares. While studies on the settlements of the Aws and Khazraj sub-trebes show that the area they were live was more than 4000 hectares.در ابتدای دوران اسلامی، یثرب از سکونتگاههای عمده منطقه حجاز بود. بهعلت مهاجرت پیامبر(ص) به آنجا و شکلگیری حکومت پیامبر در آن سرزمین و همچنین نزول بخش درخور توجهی از پیامهای الهی در یثرب، این سکونتگاه اهمیت چشمگیری داشت. این مقاله بر آن است دریابد مستشرقان تا چه اندازه موفق شدهاند به واقعیت تاریخی یثرب/مدینه نزدیک شوند و همچنین تصورشان از محدوده یثرب/مدینه چگونه است. برای پاسخ به این مسئله ابتدا آرای خاورشناسان درباره یثرب/مدینه مرور میشود؛ سپس نتایج مطالعههای خاورشناسی با آخرین دستاوردهای پژوهشگران مسلمان، در حوزه تاریخ محلی مدینه، مقایسه خواهد شد تا میزان مطابقت آنها با یکدیگر مشخص شود. از سوی دیگر، بهعلت محاصرهبودن سکونتگاه مدینه در میان دشتگدازههای یثرب، برای تعیین مساحت این سکونتگاه از سامانه GIS استفاده خواهد شد.<br /> نتایج نشان میدهند باوجود پژوهشهای متعدد مدینهشناختی، خاورشناسان بر سر محدوده آن به توافق نرسیدهاند. خاورشناسان الگوی «دولتشهر مدینه» ولهاوزن (J.Wellhausen) را دنبال نکردند. الگوی «شهرک مدینه» که فرانتس بوهل (F.Buhl) در آغاز سده بیست میلادی/چهاردهم هجری و نیز هَری مانت (H.Munt) در پایان آن مطرح کرد توجیه کافی نداشت. وات (W.Watt) بین تعبیر «واحه» و «شهرک» در تردید ماند و لِکِر (M.Lecker) الگوی «شهرکهای خوشهای» را دنبال کرد. درنهایت، شولر (M.Scholler) بدون اینکه برای سکونتگاه یثرب الگویی ارائه کند یا نامی بر آن نهد، برای نخستینبار مساحت یثرب/مدینه را معادل «چندین مایل مربع» دانست که چندان صائب نبود. نقشههای بازسازیشده خاورشناسان نیز به طور معمول گویای الگوی «شهرک» بودند و مساحت اندک مدینه را به 25 هکتار تقلیل میدادند؛ در حالی که مطالعههای انجام شده روی سکونتگاههای طوایف اوس و خزرج نشان میداد مساحت این منطقه بالغ بر چهار هزار هکتار بوده است.https://jhr.ui.ac.ir/article_23495_75bdc330a0dc59489eb5af52efd36c36.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های تاریخی2008-625311120190321The Study of Carpet Production in Isfahan during Pahlavi I (1304-1320 AH/ 1925-1941 AD)بررسی وضعیت تولید قالی در اصفهانِ دورﮤ رضاشاه (1304تا1320ش/1925تا1941م)51632349910.22108/jhr.2019.113812.1567FAسید مسعودسید بنکداراستادیار گروه تاریخ، دانشکده ادبیات، دانشگاه اصفهان، ایرانJournal Article20181104The carpet industry in the city of Isfahan has experienced many different ups and downs during its formation, especially after the collapse of the Safavid Dynasty and, after being influenced by the subsequent unrest, the industry was in a downturn. At the end of the Qajar period and after the end of the First World War, due to the economic situation in the country, the problems of Isfahan carpet industry were added. With the beginning of the Reza Shah era, some of these problems were transferred to this period. Using ink color and forgetting the past original designs had endangered the quality and genuineness of the carpet of Isfahan. Along with these issues, livelihood and hygiene problems of carpet weavers still existed. This study is going to use references and historical documents in order to clarify the situation of Isfahan carpet in the first Pahlavi period and also and what the government did to improve and improve Isfahan carpet production. The hypothesis of this research is that due to many problems facing this profession, the actions were inadequate and unproductive. Based on the results of this research, it is clear that despite the measures taken to solve the problems in the production of carpet in Isfahan, these activities were not very fruitful due to the lack of knowledge of the people of this industry and the lack of precise planning and long-term policies. The methodology of this research is descriptive-analytical using library resources and archival documents. In this method, after gathering enough information, the findings are organized and then analyzed.صنعت قالیبافی شهر اصفهان در دورههای مختلف فرازوفرودهای گوناگونی را تجربه کرده است؛ بهویژه پس از سقوط دولت صفوی و با ﺗﺄثیرپذیرفتن از ناآرامیهای پس از آن، این صنعت در سراشیبی رکود قرار گرفت. در اواخر دورﮤ قاجار و پس از پایان جنگ جهانی اول، بهواسطه وضعیت اقتصادی کشور، بر مشکلات صنعت فرش اصفهان افزوده شد. با شروع دورﮤ رضاشاه، بخشی از این مشکلات به این دوره منتقل شد. استفاده از رنگ جوهری و فراموششدن طرحهای اصیل گذشته، همچنان کیفیت و اصالت فرش اصفهان را در مخاطره انداخته بود. در کنار این مسائل، مشکلات معیشتی و بهداشتی بافندگان فرش نیز پابرجا بود.
پژوهش پیش رو بهدنبال پاسخ این پرسش است که وضعیت تولید فرش شهر اصفهان در دورﮤ رضاشاه چگونه بود و دولت برای بهبود و ارتقای تولید فرش اصفهان چه اقداماتی انجام داد. فرضیه این پژوهش آن است که باتوجه به مشکلات فراوان پیش روی این حرفه، اقدامات صورتگرفته ناکافی و غیراصولی بود.
براساس نتایج بهدستآمده از این پژوهش، مشخص میشود باوجود اقداماتی که برای رفع مشکلات موجود در وضعیت تولید قالی شهر اصفهان انجام شد، بهواسطه کماطلاعی دستاندرکاران این صنعت و نبود برنامهریزیهای دقیق و سیاستگذاریهای درازمدت، این فعالیتها چندان ثمربخش نشد؛ درنتیجه، مشکلات همچنان برجای ماند.
روش این پژوهش توصیفیتحلیلی است و از منابع کتابخانهای و اسناد و مدارک آرشیوی استفاده شده است. در این روش پس از جمعآوری اطلاعات کافی، یافتهها سازماندهی و سپس تجزیهوتحلیل میشوند.https://jhr.ui.ac.ir/article_23499_ea2bca4260ea84253be5f63cf2c06468.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های تاریخی2008-625311120190321Political and Military Movements of the Baban Dynasty in Iran's Kurdistan and the Consequences (1694-1779 AD, 1105-1193 AH)تکاپوهای سیاسینظامی خاندان بابان در کردستان ایران و پیامدهای آن (1105تا1193ق/1694تا1779م)65912368910.22108/jhr.2019.113821.1569FAجهانبخشثواقباستاد تاریخ، دانشگاه لرستان، ایرانپرستومظفریدانشجوی دکترای تاریخ ایران اسلامی، گروه تاریخ دانشگاه لرستانJournal Article20181105The local governments of Ardalan and Baban were contemporary with the encounter of their respective empires of Iran and Ottoman in the 18<sup>th</sup> century. Unlike the BaniArdalans who were political dependents of the central government of Iran, the Baban rulers were the followers of the Ottoman Empire. These two local governments had many things in common since they were neighbors with the same ethnic, religious, and ideological backgrounds. However, there was intense rivalry between these two representatives of their respective central governments in the western borders of Iran. The rivalry stemmed in part from the border disputes, and in part, from their political dependency. Given the rivalry, and given that they had different goals, there were always tensions between the Baban and Ardalan rulers during their political sovereignty, and their territories were often attacked by the other side. The present study deals with the military and political movements of the Baban rulers against Iran's Kurdistan, and it explains, using a descriptive-analytical method, the consequences of these movements and the reactions of the central government of Iran to these events. Findings show that the relations between Ardalan and Baban did not always follow the interests of their respective central governments, and that sometimes the internal differences among the local rulers, in addition to the differences between the local rulers and the central government, could affect the relations between the two dynasties. Also, the central governments sometimes interfered in their internal affairs in line with their foreign policies.مقارن سدﮤ دوازدهم قمری/هیجدهم میلادی، در تلاقی دو امپراتوری عثمانی و ایران، حکومت<strong></strong>های محلی بابان و اردلان قرار گرفته بودند. برخلاف وابستگی سیاسی بنی<strong></strong>اردلان به دولت مرکزی ایران، حکمرانان بابان مطیع امپراتوری عثمانی بودند. این دو حکومت محلی به<strong></strong>واﺳﻄﮥ قرب هم<strong></strong>جواری و ریشههای قومی و مذهبی و عقیدتی، وجههای مشترکی داشتند. با وجود این پیوستگی<strong></strong>ها، آنها در نقش نمایندگان دولت مرکزی، در مرزهای غربی با هم رقابت میکردند. بخشی از این رقابت<strong></strong>ها اختلافات ارضی و سیاسی آنها بود. حکام بابان و اردلان در دورههای حاکمیت سیاسی<strong></strong>شان، برای دستیابی به اهداف خود، همواره با هم کشمکش<strong></strong>هایی داشتند و بارها قلمرو یکدیگر را آماج تهاجم میکردند. در این پژوهش، با هدف بررسی تحرکهای سیاسی و نظامی حکام بابان در کردستان ایران، به شیوه توصیفی<strong></strong>تحلیلی، پیامدهای این اقدامات تبیین شده است؛ همچنین درباره چگونگی عملکرد حکومت مرکزی ایران در برابر حوادث پیش<strong></strong>آمده توضیح داده شده است. یاﻓﺘﮥ پژوهش نشان میدهد روابط بین دو خاندان بابان و اردلان، همیشه در حمایت از منافع حکومت مرکزی و متبوع خود نبوده و گاه اختلافات داخلی خودِ حکام محلی و نیز اختلافات آنان با مرکز، بر روابط این دو خاندان تأثیر گذاشته است؛ همچنین پیرو سیاست<strong></strong>های خارجی، دولت<strong></strong>های مرکزی در امور آنها دخالت می<strong></strong>کردند.https://jhr.ui.ac.ir/article_23689_ad853e9d07fbcd5dfc038e6a9bd3a222.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های تاریخی2008-625311120190321The Rise and Fall of Tughrul, the Denier of God’s Blessingsظهور و سقوط طغرل کافرنعمت931092369010.22108/jhr.2019.114377.1593FAمحسنمومنیاستادیار، گروه تاریخ، دانشکده ادبیات و علوم انسانی، ارومیه، ایرانJournal Article20181212Abdol Rashid ibn Mahmoud, in 441 AH, succeeded in relying on the throne as one of the Ghaznavid sultans. But, due to the lack of power and ability to govern the territory of the Emperor Ghaznavi, he soon faced a major crisis, and his rule ended after two years with the rebellion of Tughrul Usurper. The present study tries to call for the dark angles the assassination of Abdolrashid Mahmoud by his commander-in-chief (=Sepahsalar) servant, namely, Tughrul, who is variously nicknamed in the sources and studies of Ghaznavid era as the Denier of God’s blessings, The Forsaken, and the Usurper. The real character of this servant remains obscured. Moreover, the reasons for his uprising against his master have not been clarified. The present study is descriptive-analytical and, relying on library resources, tries to find appropriate answers for the research questions regarding the real Ghaznavid master of Tughrul, and his ruling years. The findings of the research show that Tughrul, contrary to the imagination of some sources, was the servant of Sultan Mahmoud, and later he was present at the time of Sultan Masoud's successors in the Ghaznavid court, and his ruling, based on historical data is more than what is usually mentioned sources.
سلطان عبدالرشیدبنمحمود یکی از سلاطین غزنوی است که در سال 441ق/1050م در غزنه بر اریکه قدرت تکیه زد؛ اما از آنجا که برای ادارﮤ قلمرو امپراتوری غزنوی قدرت لازم را نداشت، در مدت زمان اندکی با بحران و مشکلات عدیدهای مواجه شد و پس از دو سال، با شورش طغرل کافرنعمت، دوران حکومت او به پایان رسید. نگارنده در این جستار میکوشد تا حد امکان از زوایای تاریکِ قتلِ عبدالرشیدبنمحمود به دست غلامسپهسالارش، به نام طغرل، پرده برگیرد. در منابع و پژوهشهای دوران غزنوی از طغرل با نامهایی همچون کافرنعمت، مخذول و غاصب یاد شده است؛ اما ماهیت اصلی این غلامسپهسالار همچنان پوشیده مانده و در هالهای از ابهام فرو رفته است؛ همچنین علتهای شورش او علیه ولینعمتش نیز روشن نشده است. پژوهش حاضر با روش توصیفیتحلیلی و با استناد به منابع کتابخانهای در پی یافتن پاسخهایی مناسب برای این پرسشهاست که طغرل غلام کدام سلطان غزنوی بوده است؛ همچنین حکومت طغرل چند سال طول کشیده است. یافتههای پژوهش حاکی از این نکته است که برخلاف تصور برخی از منابع، طغرل غلام سلطان محمود بوده و بعدها در دوران جانشینان سلطان مسعود هم در دربار غزنویان حضور داشته است. افزون بر این، براساس دادههای تاریخی، دوران حکومت او بیش از آن مدتی است که منابع ذکر کردهاند.https://jhr.ui.ac.ir/article_23690_89126fe6f5d77769bfbcc308789a27e5.pdfدانشگاه اصفهانپژوهش های تاریخی2008-625311120190321Assessment of the Causes of the Instability of Russian Military Presence in the Southern Coast of the Caspian Sea from Late Safavid to Early Qajar (1667 to 1797 AD)بررسی عوامل ناپایداری حضور نظامی روسها در کرانههای جنوبی دریای خزر از اواخر صفویه تا اوایل قاجار (1077تا1211ق/1667تا1797م)1111262385510.22108/jhr.2019.114612.1603FAعلیزارعیگروه تاریخ، پژوهشکده امام خمینی و انقلاب اسلامی، تهران، ایرانعبداللهمتولیگروه تاریخ، دانشکده علوم انسانی، دانشگاه اراک، اراک، ایرانJournal Article20181218The geography of the Caspian Sea and its coasts have long attracted the attention of the enemies of Iran, particularly its northern neighbor, Russia, for its strategic position. From the late Safavid era, along with the emergence of Peter the Great in Russia, full domination on the Caspian Sea and its coasts was seriously included in the Russia’s military plan. Therefore, in order to reach their goals, they attacked the islands and coasts of Iran at different times and under different pretexts. However, despite the seizure of parts of Iran's territory, they could not survive long periods on the southern shores of the Caspian Sea, and were forced to evacuate these regions. This paper intends, with a descriptive-analytic approach, to answer the question that: what are the causes of the instability of Russians military presence in the southern coast of the Caspian Sea and in the considered time interval? The findings of the research indicate that a combination of internal and external factors along with the unique geographical, climatic, and social features of this area caused the southern sides of the Caspian Sea to act as a solid fortress against invaders, and even if they could access to it, they would not have the ability to stay in the long runجغرافیای دریای خزر و سواحل آن به علت موقعیت استراتژیک خود، از دیرباز در کانون توجه دشمنان این مرزوبوم و بهخصوص همساﻳﮥ شمالی، یعنی روسیه بوده است. از اواخر عصر صفویه، همزمان با ظهور پتر کبیر در روسیه، تسلط کامل بر دریای خزر و سواحل آن به صورت جدی در برناﻣﮥ نظامی روسها قرار گرفت. از همین رو آنها برای نیل به اهداف خود، در مقاطع مختلف و به بهانههای گوناگون، به جزایر و سواحل متعلق به ایران هجوم میآوردند و تعرض میکردند؛ ولی باوجود تصاحب قسمتهایی از خاک ایران، هیچگاه موفق نشدند برای مدت طولانی در کرانههای جنوبی دریای خزر دوام آورند و هر بار به ﺗﺨﻠﻴﮥ این مناطق مجبور میشدند. نوشتار حاضر در نظر دارد با رویکردی توصیفیتحلیلی به این پرسش بنیادین پاسخ دهد که در بازه زمانی مدنظر، چه عواملی به ناپایداری حضور نظامی روسها در کرانههای جنوبی دریای خزر منجر شده است. یافتههای پژوهش حکایت از آن دارد که مجموعهای از عوامل داخلی و خارجی، در کنار برخورداری این منطقه از ویژگیهای منحصربهفرد جغرافیایی و اقلیمی و اجتماعی موجب شد کرانههای جنوبی دریای خزر در مقابل مهاجمان به مانند دژی استوار عمل کند؛ تا آنجا که حتی مهاجمان در صورت دستیابی به آن، توانایی اقامت بلندمدت در آنجا را نداشته باشند.https://jhr.ui.ac.ir/article_23855_3dda34dc6975d085c103e217cf59a462.pdf