دانشگاه اصفهان پژوهش های تاریخی 2008-6253 4 3 2012 11 21 The importance of the administration system of Safavid dynasty and the destiny of its courthouse (1502- 1722) اهمیت دفترخانه‌ عصر صفوی و فرجام دفاتردیوانی (1135-907 هـ. ق. /1722-1502 م) 43 56 16579 FA نصرالله پورمحمدی املشی  استادیار گروه تاریخ، دانشگاه بین المللی امام خمینی قزوین 0000-0002-2744-1549 Journal Article 2016 06 14 Safavid administrative organizations during the anarchy of Shah Ismail were constantly being moved from one part to the other. During the kingdom of Shah Tahmasb, in addition to arranging such courthouses (dafāter-e-divani at the center of the political power of his territory, he settled next to the imperial court. Although the historical reports have not directly talked about the quality of these documents and bureaus, they express diffuse information about these courthouses when talking about the agents of such imperial courts. These implicit reports are valuable for studying and investigating Safavid courthouses since Safavid government was the ruling authority for two centuries and left behind a valuable heritage on political, social and economic dimensions. Some of such heritage has been registered in the bureaus but is not available nowadays. Therefore, what is open to discussion is the reason and state of the eradication of these courthouses. <br />Despite the fact that there are no reports by witnesses and contemporary historians of Afghan`s attack, historical researchers blame Afghans for eradicating Safavid courthouses while some reasons for such happening must be searched for either in the adventurous spirits of those in charge of authority and profiteering of those who were seeking their profits in the extinction of these bureaus or in the negligence of rulers and commanders who did not concern about historic monuments and documents. تشکیلات عصر صفوی در عصر شاه اسماعیل همواره در حال جابه جایی ازنقطه ای به نقطه ای دیگر بود. در دوره شاه طهماسب علاوه بر تنظیم دفاتر دیوانی در محل مرکز قدرت سیاسی، دفتر خانه در کنار دربار حکومتی استقرار یافت. اگر چه گزارش های تاریخی از چگونگی این اسناد و دفاتر به طور مستقیم سخنی نگفته‌اند، اما زمانی که از عناصر و عوامل دیوان‌های دولتی گفتگو می‌کنند، اطلاعات پراکنده ای از این تشکیلات به دست می‌دهند. این گزارش‌های ضمنی برای مطالعه و بررسی دفاتر دیوانی عصر صفوی اهمیت زیادی دارند؛ چرا که حکومت صفوی بیش از دو قرن ادامه یافت و میراث گرانبهایی در ابعاد سیاسی، اقتصادی و اجتماعی از خود به یادگار گذاشت که بخشی از مستندات آن در دفاتر دیوانی ثبت و ضبط شده است و امروزه در دسترس نیست. بنابر این آنچه که امروزه در باره این دفاتر قابل بحث و بررسی است، علت و چگونگی امحای این دفاتر دیوانی است. علی رغم نبود گزارش شاهدان عینی و مورخان معاصر تهاجم افاغنه، همواره محققان و پژوهشگران تاریخ، نابودی آن‌ها را فقط به حمله‌ افاغنه نسبت می‌دهند، در حالی که بخشی از علل چنین اقدامی را باید یا در روحیات ماجراجوئی حکمرانان و منفعت طلبی عناصری دید که منافع خویش را در نابودی این دفاتر می‌دیدند و یا ناشی از بی مبالاتی فرمانروایان و حکمرانانی دانست که تعلق خاطری به آثار و اسناد تاریخی نداشتند.       https://jhr.ui.ac.ir/article_16579_c3b4a8b8b88286f47995974bcaaf9b3b.pdf