دانشگاه اصفهان پژوهش های تاریخی 2008-6253 2 4 2011 01 21 Confrontation of Mohaqqeq al-Karaki with positioning of Safavid rule in Shah Esma’il I era (1501-1523A.H.) مواجهه محقق کرکی با استقرار حاکمیت صفوی در عصر شاه اسماعیل اول (907-930ﻫ.ق) 107 136 16531 FA محمدعلی رنجبر استادیار تاریخ دانشگاه شیراز محمدتقی مشکوریان کارشناس‌ارشد تاریخ ایران اسلامی، دانشگاه شیراز Journal Article 2016 06 14 Safavid era was the first and most comprehensive experiment in the interaction of religious leadership with political institution following the establishment of Shi’ism as the official religion in Iran. On one hand, in this period and particularly in the times of Shah Esma’il 1501-1523, the first fundamentals of the political institution behavior in the political, economic, and social fields formed by description and explanation of the religious leadership. On the other hand, this circumstance caused insight differences amongst the clergy, which were followed by compiling argumentative treatises. In this article, the attention is on Mohaqqeq al-Karaki's life and his manner of practical and theoretical behaviour as one of the most effective jurists of sixteenth century in confrontation with Safavid rule in era of Shah Esma’il I. His vivid presence and participation in the first problems of Shah Tahmasb rule (1523-1576) has allowed less opportunity for a critical outlook versus his position in era of Esma’il I. The position which theoretically formed with compiling treatise in the subjects of <em>Kharaj</em>, Friday prayer and deputyship (<em>niyaba</em>) theory; and in some cases were challenged from clergymen including Sheikh Ebrahim al-Qatifi and Mir Jamal-o-Din Astarabadi. The aim of this research is to examine conceptually these treatises using information from other sources along with explanation of his behaviour and connections with the society, Safavid rule and religious policies in particular. <br />  حکومت صفوی صحنة نخستین و فراگیرترین تجربة تعامل رهبری دینی با نهاد سیاسی در دوران رسمیت تشیع در ایران بود. در آن زمان، به ویژه در ایام استقرار حکومت صفوی (دوران شاه اسماعیل 907-930ﻫ.ق)، از سویی نخستین مبانی رفتار نهاد سیاسی در عرصه‌های سیاسی، اقتصادی و اجتماعی با توضیح و تبیین رهبر دینی شکل گرفت و از سوی دیگر، موجب بروز تفاوت نگرش‌ها در میان عالمان دینی شد که تألیف رساله‌های جدلی را در پی داشت. در این مقاله به زندگی و نحوة رفتار عملی و نظری محقق کرکی به عنوان یکی از مؤثرترین فقیهان سدة دهم هجری در مواجهه با حکومت صفوی در دورة شاه اسماعیل اول توجه شده است. حضور و مشارکت پر‌رنگ کرکی در مسائل اوایل حکومت شاه تهماسب (930-984ﻫ.ق) کمتر فرصت نگاه انتقادی به جایگاه او در دورة اسماعیل اول را داده است؛ جایگاهی که به لحاظ نظری با تألیف رساله در مباحث خراج، نماز جمعه و نظریة نیابت  شکل گرفت و در مواردی عالمانی دینی چون شیخ ابراهیم قطیفی و میر جمال‌الدین استرآبادی آن را به چالش کشیدند. بررسی محتوایی این رسائل به همراه اطلاعات سایر منابع در راستای تبیین رفتارها و پیوندهای او با جامعه و حکومت صفوی و به‌ویژه سیاست‌های مذهبی هدف این بررسی است. https://jhr.ui.ac.ir/article_16531_dc2c3267c34baf9d8326a6e4a7580de9.pdf