تعامل دین ودولت در دوره شاه صفی؛ مطالعه موردی علی نقی کمره ای (1060-953 ق.)

نویسندگان

دانشگاه شیراز

چکیده

چکیده پیوستگی دین و دولت در حکومت صفویه (1135- 907 ق.)، سبب شده است تعامل دو نهاد دینی و سیاسی و چگونگی آن از مسائل مهم پژوهش در دوره صفویه باشد. هر مقطع از دوره صفویه به دلیل تغییرات سیاسی و اجتماعی و چگونگی عملکرد شاهان، این تعامل از ویژگی خاصی برخوردار است. دوره شاه صفی که از نظر سیاسی آغاز دوره افول صفویه است، مساله تعامل دین و سیاست در آن وضع خاصی دارد. در این بررسی با تامل در آثار به جا مانده از علی نقی کمره ای، تبیین این رابطه مد نظر است. کمره ای از عالمان متوسطی است که تجربه مناصب مذهبی را دارد، در عین حال با نگرش انتقادی از شرایط حاکم در کلیت نهاد سیاسی و مذهبی، به ویژه رابطه شاه با عالمان دینی سخن می‌گوید. محور دیدگاه کمره ای، حکایت از وجود تنش در این رابطه است و همین نکته، یعنی چرایی این تنش و چگونگی آن از خلال آثار کمره‌ای مبنای این بررسی است.

کلیدواژه‌ها

موضوعات


عنوان مقاله [English]

interaction of religion and state during the shah Safi case study, Ali naghi Kamare'ee (953 – 1060 BC.)

نویسندگان [English]

  • ensieh sadat hoseyni sharif
  • nohamad ali ranjbar
the University of Shiraz
چکیده [English]

Continuity of church and state under the rule of the Safavid dynasty (1135- 907 BC.), has caused religious and political interaction between the two institutions and how it is an important issue of the Safavid period. Each section of the Safavid period due to political and social change and how the kings, this interaction is a special features. Shah Safi politically beginning of the decline of the Safavid, the interaction between religion and politics in a particular situation. In this study, reflecting the legacy of Ali Naqi Kamare'ee, explain this relationship is concerned. Kamare'ee is a moderate scholar who has experience religious positions, at the same time he has the critical attitude of the conditions prevailing in the whole political and religious institutions, in particular, he says the king with religious scholars. Centric view of Kamare'ee reveals a tension in this relationship, And the same thing, that is why this tension and how, through the works of Kamare'ee is the basis of this review.

کلیدواژه‌ها [English]

  • Keywords: Safi
  • Kamare'ee
  • religion
  • Government
  • scholars
  • Interaction

. اسکندربیک منشی و محمدیوسف مورخ، (1317)، ذیل تاریخ عالم‌آرای عباسی، تصحیح سهیلی خوانساری، تهران: چاپخانه اسلامیه.

. افندی­اصفهانی، میرزاعبدالله، (1375)، ریاض‌العلما و حیاض‌الفضلاء، ترجمه محمدباقر ساعدی، ج۴، مشهد: بنیاد پژوهش‌های اسلامی آستان قدس رضوی.

. آقاجری، هاشم، (1380)، کنش دین و دولت در ایران عصر صفوی، تهران: مرکز بازشناسی اسلام و ایران.

. ----------، (1388)، مقدمه‌ای بر مناسبات دین و دولت در ایران عصر صفوی، تهران: طرح نو.

. اولئاریوس، آدام، (1369)، سفرنامه اولئاریوس، ترجمه حسین کردبچه، ج۲، بی‌جا: کتاب برای همه.

. تهرانی، شیخ آقابزرگ، (بی‌تا)، الذریعه، ج5 و 25، بیروت: دارالاضواء.

. حرعاملی، شیخ محمد بن الحسن،  (۱۳۸۵ ق)، امل‌الامل، تحقیق سیداحمد الحسینی، بغداد: مکتبه‌الاندلس.

. حسینی استرابادی، سیدحسین بن مرتضی، (1364)، تاریخ سلطانی از شیخ صفی تا شاه صفی، به کوشش احسان اشراقی، تهران: علمی.

. حسینی سوانح‌نگار تفرشی، ابوالمفاخر بن فضل‌الله، (1387)، تاریخ شاه صفی؛ تاریخ تحولات ایران در سال‌های ۱۰۳۸-1052 ق)، به انضمام مبادی تاریخ زمان نواب رضوان مکان (شاه صفی)؛ تاریخ تحولات ایران در سال‌های ۱۰۳۸- 1041 ق، تالیف محمدحسین حسینی تفرشی، مقدمه و تصحیح محسن بهرام‌نژاد، تهران: میراث مکتوب.

. حسینی تفرشی، محمدحسین، (1387)، مبادی تاریخ زمان نواب رضوان مکان (شاه صفی)؛ تاریخ تحولات ایران در سال‌های ۱۰۳۸-1041 ق، به انضمام تاریخ شاه صفی؛ تاریخ تحولات ایران در سال‌های ۱۰۳۸-1052 ق، تالیف ابوالمفاخر بن فضل‌الله حسینی سوانح‌نگار تفرشی، مقدمه و تصحیح محسن بهرام‌نژاد، تهران: میراث مکتوب.

. حسینی‌زاده، سیدمحمدعلی، (بی‌تا)، علما و مشروعیت دولت صفوی، بی‌جا: انجمن معارف اسلامی.

. حسینی فسایی، میرزا حسن، (1367)، فارسنامه ناصری، تصحیح منصور رستگار فسایی، تهران: امیرکبیر.

. خاتون‌آبادی، سیدعبدالحسین، (1352)، وقایع السنین و الاعوام، تصحیح محمدباقر بهبودی، تهران: کتابفروشی اسلامیه.

. خالقی، علی، (1388)، اندیشه سیاسی علی‌نقی کمره‌ای و فاضل هندی، قم: بوستان کتاب.

. خواجگی اصفهانی، محمدمعصوم، (1368)، خلاصه‌السیر، تهران: علمی.

. خوانساری، محمدباقر، (1411)، روضات‌الجنات فی­احوال‌العلماء­و­ السادات، ج4، بیروت: دارالاسلامیه.

. شاملو، ولی‌قلی بن داودقلی، (1380)، قصص‌الخاقانی، تصحیح سیدحسن سادات ناصری، تهران: وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی.

. صفت­گل، منصور، (1381)، ساختار نهاد و اندیشه دینی در ایران عصر صفوی، تهران: رسا.

. کمره‌ای، علی‌نقی، جامع الصفوی، نسخه خطی به شماره 127م کتابخانه آستان قدس رضوی.

. -----------، مسارالشیعه، نسخه خطی به شماره 1846 کتابخانه مدرسه مطهری (سپهسالار).

. -----------، همم‌الثواقب، نسخه خطی به شماره 1845 کتابخانه مدرسه مطهری (سپهسالار).

. ----------، رساله در لزوم وجود مجتهد در عصر غیبت، میراث اسلامی ایران، به کوشش رسول جعفریان، ج6، قم: کتابخانه آیت‌الله مرعشی نجفی.

. لمبتون، آن. ک. س، (1379)، نظریه دولت در ایران، تهران: گیو.

. میراحمدی، مریم، (1363)، دین و مدهب در عصرصفوی، تهران: امیرکبیر.

. نصرآبادی، محمدطاهر، (1379)، تذکره نصرآبادی، به کوشش احمد موفق یزدی، یزد: دانشگاه یزد.

. واله قزوینی اصفهانی، محمدیوسف، (1380)، خلدبرین، ایران در زمان شاه صفی و شاه عباس دوم (۱۰۳۸-1071 ق)، حدیقه ششم و هفتم از روضه هشتم، به کوشش محمدرضا نصیری، تهران: انجمن آثار و مفاخر فرهنگی.

 

ب. مقاله

. جعفریان، رسول، (بی‌تا)، «اندیشه‌های یک عالم شیعی در دولت صفوی»، حکومت اسلامی، س۲، شم۳، ص ۱۰۸ تا ۱۴۰.

 

ج. کتاب های لاتین

 

- Arjomand, Said Amir (1984), The shadow of God and the hidden Imam.

Religion, political order, and societal chang in Shiite Iran from the biigining to 1980, Chicago and London, the university of chicago press.

- Jurdi,  Abisaab. Rula (2004). Converting  Persia;  religion  and power in safavid empire. Landon. NewYork: I.B.Tauris.

- Turner, colin (2000), Islam without Allah? The rise of religiose externalism in safavid Iran, Richmond, Curzon